Przed Villafranca Montes de Oca, tuż obok szlaku Camino Frances, stoi niewielki zrujnowany budynek, którego rodzaj i przeznaczenie trudno w pierwszym momencie określić, a są pozostałością po wczesnośredniowiecznym klasztorze San Felices lub San Félix de Oca.
1.jpg)
Jego historyczne początki sięgają wczesnego okresu chrystianizacji prowincji Burgos z czasów panowania w latach 568 - 586 wizygockiego króla Levigilda, kiedy to strategiczne miasto Auca, będące już w starożytności ważnym miastem Autrygonów i Rzymian, stało się jedną z pierwszych siedzib biskupich w Hiszpanii. Pierwszym udokumentowanym biskupem był Asterio, uczestnik III Soboru w Toledo w 589 roku.
Nie jest znana dokładna lokalizacja siedziby biskupiej. Najstarsze w tym regionie osady, lub warownie celtoiberyjskiego plemienia Autrigonów istniały nad wąwozem rzeki Oca już w okresie przedrzymskim. Były to grodzisko na wzgórzu Somoro (1104 m n.p.m.) na prawym brzegu a na lewym La Pedrera (1096 km n.p.m.), położonymi między dzisiejszym miastem Villfranca Montes de Oca a opuszczoną wioską Alba. Podobnie jak w wielu innych przypadka, po włączeniu tego obszaru do Cesarstwa Rzymskiego, ludność grodzisk stopniowo osiedlała się na równinie. Jest prawdopodobne, że w tym przypadku oppidium Auca, wymieniana przez rzymskich historyków Pomponiusza Mela i Pliniusza Starszego, mogła znajdować się w miejscu, gdzie dziś stoi pustelnia Matki Bożej z Oca, położonej u wejścia do wąwozu rzeki Oca, lub też na bardziej otwartym terenie, na niewielkim wzniesieniu (950 m n.p.m.) między dzisiejszymi miejscowościami Espinoza del Camino i Vilafranca Montes de Oca, na stoku którego znajdują się resztki klasztoru San Felices de Oca.
W różnego rodzaju opracowaniach wymieniane są jeszcze inne miejsca, na przykład Vega Bajera, El Llano, ale najbliższa prawdy lokalizacja z najdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie pasma górskiego Montes de Oca, którego nazwa nie pochodzi od Gęsi, jak przekazuje tradycja i legendy compostelańskie, tylko z językowego przekształcenia celtoiberyjskiego słowa Auca, które, według Guillermo García Péreza, oznaczało wzgórze, kopiec lub pagórek, chociaż niektórzy z badaczy wywodzą je z najstarszego zachowanego języka na Półwyspie Iberyjskim, jakim jest język baskijski, w którym auca oznacza wodę. Naukowcy mają swoje racje, ale legenda utrwalona przez stulecia jest jednak silniejsza i pielgrzymi, mijając Monasterio San Felices de Oca wędrują dalej przez Góry Gęsie – Mones de Oca, śladem lecących ptaków.
Klasztor San Felices, założony w VI wieku, został prawdopodobnie ograbiony i zniszczony, wraz z okolicznymi miejscowościami, w pierwszej połowie VIII wieku przez muzułmanów i przestała też istnieć siedziba biskupstwa w mieście Auca, ale pozostała tytularną diecezją a biskupi rezydowali w innych miejscach, takich jak Amaya, Valpuesta, Muñó, Sasamón, Oña i Gamonal, by w połowie XI wieku, w okresie walk między chrześcijańskimi władcami Galicji, Leonu i Kastylii, powrócić do Auca, nazywanego już po kastylijsku Oca, w 1075 roku król Alfons VI, po umocnieniu swojej władzy nad północno-zachodnimi terenami Półwyspu Iberyjskiego, przenosi ją do miasta Burgos, przekazując swój pałac na siedzibę biskupa Simona, przejmującego kanoniczną kontynuacja biskupstwa Oca, aktem potwierdzonym przez papieża Urbana II w 1095 roku, pozostawiając jednak tytularną funkcję biskupa Oca, ale bez jurysdykcji terytorialnej. Jest ona zachowana do dzisiaj i w 1992 roku biskupem Oca mianowany został biskup Jorge Mario Bergoglio SJ, późniejszy papież Franciszek I, a po nim, w 1997 roku, biskup pomocniczy diecezji lubelskiej Mieczysław Cisło.
Tradycja przekazuje, że klasztor San Felices de Oca został odbudowany i rozbudowany w 863 roku przez opata Sewera, z fundacji hrabiego Kasytlii Diego Rodrigeza Porcelos, który przekazał też na rzecz klasztoru siedem, położonych w pobliżu San Félix de Oca, kościołów klasztornych: San Cipriano de Briviesca, Cerratón, San Cristóbal de Villasur, Úzquiza, Aguguza, Villasur i Orobio, oraz później winnice w Briviesca i Prádanos. W akcie fundacji zastrzegł sobie, by po śmierci został tutaj pochowany. Tak też się stało w 885 roku.
Klasztor prosperował do 1049 roku, kiedy król Pamplony García de Nájera podarował go pod jurysdykcję klasztorowi San Millán de la Cogolla, a powstanie nowego szybko rozwijającego się miasta Vilafranca Montes do Oca, spowodowały powolny jego upadek i w XVIII wieku stary klasztor został zredukowany do pustelni. Fotografie z początki XX wieku pokazują stojące jeszcze ściany przyległego pomieszczenia, być może nawy, z dwoma przeciwległymi wejściami z półkolistymi nadprożami. To jest niewiele informacji i nie ma pewności, do której części budynku mogła należeć zachowane do dziś pomieszczenie, do części świątyni czy przyległych budynków.
.png)
W 1983 roku prowadzone były tutaj prace archeologiczne związane ze zbliżającą się rocznicą śmierci fundatora klasztoru i założyciela miasta Burgos, stolicy Kastylii. Odkryte nieliczne pozostałości klasztoru wskazywały wyraźnie na budowlę przedromańską z kościołem na planie bazyliki, a jego fundamenty pochodzą z okresu wizygockiego.
Do dziś zachowała się jedynie część kościoła, a konkretnie fragment kwadratowej apsydy, nakrytej kopułą i dostępnej przez łuk podkowiasty. Do apsydy, o rzucie kwadratu, nadal prowadzi półkolisty łuk, który wydaje się być pochodną wcześniejszego łuku podkowiastego. Jej dach stanowi niewielka, kulista kopuła wsparta na pendentywach.
.jpg)
.bmp) |
.jpg)
.png)
.jpg)
Z okazji 1000 rocznicy założenia miasta Burgos przez hrabiego Kastylii Diego Rodrigeza Porcelos, w roku 1984 pustelnia stała się miejscem złożenia hołdu hrabiemu, który według tradycji tu spoczywa i podczas której odsłonięto tablicę pamiątkową, która do dziś znajduje się na jednej z jej ścian.
2.jpg)
